Chim yến ăn gì, ngủ ở đâu? Những điều thú vị về đời sống chim yến

Người mua yến thường biết rất rõ giá một hộp yến, nhưng ít khi biết con chim làm ra nó sống thế nào. Mà chuyện đời sống con chim yến lại giải thích được gần hết những thắc mắc quanh tổ yến: vì sao yến không nuôi nhốt được, vì sao nhà yến phải xây tối, vì sao tổ yến hiếm và đắt. Gia đình chúng tôi làm nhà yến ở Khánh Hòa từ năm 2012, và dưới đây là những điều thú vị nhất chúng tôi góp nhặt được về loài chim này.

Chim yến ăn gì

Chim yến ăn côn trùng bay — rầy, muỗi, kiến cánh, những con nhỏ li ti bay lơ lửng trong không trung. Điều đặc biệt là chúng bắt mồi ngay trên không, vừa bay vừa ăn, không đậu xuống mổ như chim sẻ hay chim bồ câu.

Chi tiết này quan trọng hơn nghe qua nhiều, vì nó trả lời luôn câu hỏi vì sao không ai nuôi nhốt được chim yến. Bạn không thể đổ thức ăn vào máng cho một con chim chỉ ăn côn trùng đang bay. Người làm nghề chỉ có thể xây nhà mời chim tới ở — chim tự đi kiếm ăn ngoài trời, chiều tự về. Không ai cho yến ăn được cả, và cũng vì vậy mà tổ yến không thể sản xuất hàng loạt như nuôi gà nuôi vịt.

Nước uống cũng vậy: chim yến sà xuống mặt nước hớp một ngụm rồi vọt lên ngay, không đứng bên bờ uống. Một phần nước chúng lấy luôn từ côn trùng ăn vào.

Chim yến ngủ ở đâu

Đây là chỗ khác biệt lớn nhất so với các loài chim quen thuộc. Chim yến không đậu cành. Chân chúng không phù hợp cho việc quắp lấy cành cây như chim sẻ. Thay vào đó, yến bám dọc theo vách hoặc thanh gỗ mà nghỉ — treo mình thẳng đứng trên bề mặt phẳng.

Vì thế trong nhà yến, người ta gắn những thanh gỗ ngang trên trần cho chim bám và làm tổ. Cái tổ bạn mua chính là tổ được chim đắp trên thanh gỗ đó, và đó cũng là lý do tổ yến có hình vòm cung hoặc hình góc — nó lấy theo hình chỗ chim gắn vào.

Vì sao yến bay được trong tối?

Nhà nuôi yến bao giờ cũng tối, tối gần như hoàn toàn. Nhiều người tưởng làm vậy để giấu, thật ra là vì chim yến dò đường bằng tiếng vang. Chúng phát ra tiếng tách tách rất nhỏ, rồi nghe tiếng dội lại để biết trước mặt có vách hay không mà né. Nhờ vậy hàng nghìn con bay trong bóng tối vẫn không đụng nhau.

Đây là khả năng rất hiếm ở loài chim — giống cách con dơi định hướng hơn là giống các loài chim khác. Nếu bạn muốn hiểu kỹ hơn vì sao nhà yến phải xây tối, chúng tôi có bài riêng về vì sao nhà nuôi yến phải xây tối.

Chim yến nhớ đường về tổ

Chim yến đi kiếm ăn xa hàng chục cây số mỗi ngày, vậy mà chiều về vẫn đúng nhà, đúng cái tổ của mình chứ không nhầm sang tổ bên cạnh. Chúng gắn bó với một chỗ ở rất lâu — con chim đã chọn nhà nào thường ở lại nhiều năm.

Với người làm nghề, điều này vừa mừng vừa lo. Mừng vì chim đã về thì ở bền, đàn lớn dần theo năm tháng. Lo vì nếu nhà bị động — thay đổi lớn, mùi lạ, tiếng ồn kéo dài — chim bỏ đi thì rất khó gọi lại. Đây là quan sát riêng của chúng tôi qua mười mấy năm giữ ba nhà yến, không phải kết luận khoa học.

Chim yến sống được bao lâu

Các tài liệu về loài yến thường nhắc con số khoảng 15 đến 20 năm. Chúng tôi dùng khoảng số này chứ không nói một con số chính xác, vì đây là con số tổng hợp từ nhiều tài liệu chứ không phải kết luận từ một nghiên cứu đóng đinh.

Một điều khiến chúng tôi thấy nể loài chim này: yến gần như không nghỉ hưu. Còn sức là còn ghép đôi, còn làm tổ, còn nuôi con cho tới gần cuối đời. Nếu bạn muốn đọc kỹ hơn về vòng đời của chúng, chúng tôi có bài riêng về chim yến sống được bao nhiêu năm.

Chim con và chuyện thu tổ

Chim yến bố mẹ thay phiên nhau mớm mồi. Chim con mới nở nhỏ xíu, trụi lông, mắt còn nhắm. Phải khoảng 40 đến 45 ngày con mới đủ cứng cáp, mọc đủ lông và tập bay rời tổ.

Kẻ thù của chim yến

Trong tự nhiên, chim yến phải đối phó với khá nhiều mối nguy: rắn, cú và các loài chim săn mồi, tắc kè, chuột, và cả kiến. Chúng phá tổ, ăn trứng, ăn chim non.

Đây là một phần công việc thầm lặng của người giữ nhà yến mà khách ít khi hình dung: canh chừng, che chắn, xử lý kiến, không để chuột và tắc kè vào tầng chim ở. Một đêm sơ sẩy là mất cả một lứa. Nghề này không phải xây nhà xong rồi ngồi chờ thu tổ.

Chuyện con chim và giá tổ yến

Gộp lại, đời sống con chim giải thích khá gọn vì sao tổ yến có giá như hiện nay: chim không nuôi nhốt được, mỗi cái tổ chim đắp mất 30 đến 50 đêm bằng chính nước bọt của mình, người làm nghề phải chờ chim con bay đi mới được thu, và còn phải giữ đàn an toàn quanh năm. Bài vì sao yến sào đắt nói kỹ hơn phần này.

Vùng nuôi cũng góp phần vào chất lượng tổ — bạn có thể đọc thêm về vì sao vùng nuôi Khánh Hòa cho yến chất lượng vượt trội. Còn nếu muốn xem tận mắt tổ yến nguyên miếng chưa qua làm sạch, bạn ghé tổ yến thô loại 1 của Mỹ Vị Yến.

Đến xem tận nơi

Câu hỏi thường gặp

Còn thắc mắc gì về con chim hay về tổ yến, bạn cứ gọi hỏi chúng tôi. Chuyện nghề thì kể bao nhiêu cũng chưa hết.